|
Strana 1 od 4 ENERGIJA REKA I HIDROELEKTRANE NAPOMENA: U pripremu su tekstovi o ekološkim načinima navodnjavanja i minihdroelektranama za ličnu upotrebu. Zagadenje vodotokova i uticaj na živi svet
Veštačke akumulacije plave terene vodom i proteruju vrste sa svojih staništa i menjaju okolnu klimu. Brane na akumulacijama su prepreka migracijama vodenih vrsta, koje ne mogu da polažu ikru u gornjim tokovima ili da se kreću slobodno kroz reku da bi se parile i hranile. Pojedine riblje vrste su trajno istrebljene. Zagađenje vodotokova od strane hidroelektrana (HE) moguće je zbog incidentnih izlivanja ulja ili hemikalija. U akumulacijama HE odvijaju se procesi tokom kojih dolazi do značajne degradacije kvaliteta voda. Tim nepovoljnim procesima najviše doprinose organske materije i otpad uneseni u akumulacije ili zaostali na potopljenim površinama pri formiranju akumulacija. EPS je pripremio programe praćenja kvaliteta voda, antierozionih radova, izrade katastra zagađivača voda i sl, s ciljem zaštite voda akumulacija, slivova i podzemnih voda u priobalju. U okviru HE "Đerdap" realizovani su vrlo obimni programi zaštite priobalja, uključujući vode akumulacije i u priobalju. HE sa svojim akumulacijama zauzimaju oko 17,000 ha, ali je neophodna zaštita znatno većih površina u priobalju, koje se nalaze pod mogućim uticajem ovih akumulacija.
Tako se mogući uticaj hidroenergetskog sistema "Đerdap" prostire na oko 180,000 ha u priobalju. Za zaštitu ovih površina izgrađeni su obimni sistemi drenažnih kanala i cevovoda, crpnih stanica, piezometara i sl. Zbog izuzetno teških ekonomskih uslova, poslednjih deset godina ovi sistemi nisu dobro održavani pa značajan deo njih nije u funkciji.
EPS je uradio program zaštite priobalja svih svojih HE, koji, među ostalim, obuhvata sanaciju i praćenje klizišta, antierozione radove, zaštitu obala, zaštitu od poplava i sl. Hidroenergetski potencijal Važno je istaći da se preko 70% snage iz hidroelektrana dobija iz HE koju se prosečno stare 35 godina. Ukupan, tehnički iskoristiv hidroenergetski potencijal Srbije je oko 17.000 GWh, od čega oko 15.000 GWh u elektranama snage preko 10 MW. Do danas je aktivirano nešto preko 10.000 GWh, odnosno oko 60%. Najveći deo preostalog potencijala je u slivovima reka Drine i Morave. Preostali potencijal srednjeg i donjeg toka reke Drine se deli između Srbije i Crne Gore i Bosne i Hercegovine. Preostali potencijal u elektranama snage preko 10MW može biti iskorišćen u 52 hidroelektrane, prosečne snage od oko 25 MW. Znatan broj budućih hidroakumulacija će imati višenamenski karakter (snabdevanje vodom, vodoprivreda, energetika i dr). Zajedničko finansiranje učinice prihvatiljivim i objekte koji inače ne bi bili rentabilni, ukoliko bi se gradili samo za energetske potrebe. Gotovo sasvim je neiskorišćen potencijal malih hidroelektrana snage do 10 MW. Postoji katastar ovih hidroelektrana sa obrađenim osnovnim tehničkim parametrima, koji obuhvata oko 850 objekata, ukupne snage od oko 500 MW i godišnje proizvodnje od 1500 GWh. Ako ste zainteresovani za gradnju mini hidroelektrane za sopstvene potrebe posetite link na eng. jeziku. Procene 
Prikaz proizvodnje u EPS-u u periodu 1970-2001.
EPS predviđa (uz racionalizaciju potrošnje) u periodu od 2001 do 2010. godine, prosečnu godišnju stopu rasta potrošnje ukupne električne energije u Srbiji van Kosova i Metohije od oko 1,2%, a vršne snage oko 0,8%. Relativno stabilan rast potrošnje električne energije u industriji od oko 4.3% godišnje i blagi pad potrošnje na niskom naponu od oko 0.2% godišnje, dovešće do smanjenja neravnomernosti potrošnje.
Bruto potrošnja električne energije u 2006. godini dostići će 33260 GWh, a vršna snaga 6363 MW. U 2010. godini potrošnja će biti 34950GWh, a vršna snaga 6626MW.
Kapaciteti za proizvodnju električne energije /samo hidroelektrane
- Privredno društvo "Hidroelektrane Đerdap", d.o.o. Kladovo
- Privredno društvo "Drinsko-Limske hidroelektrane", d.o.o. Bajina Bašta
Ukupna snaga devet hidroelektrana sa pedeset hidroagregata je 2.831 MW, što čini skoro 34 odsto ukupnog elektroenergetskog potencijala EPS-a.
Proizvodni kapaciteti "Hidroelektrane Đerdap", d.o.o. Kladovo su:
- HE Đerdap I (sa 6 agregata)
- HE Đerdap II (sa 10 agregata)
- HE Pirot (sa 2 agregata)
- HE Vlasina (sa 10 agregata)
Proizvodni kapaciteti "Drinsko - Limske hidroelektrane", d.o.o. Bajina Bašta su:
- HE Bajina Bašta (sa 4 agregata)
- RHE Bajina Bašta (sa 2 agregata)
- Limske HE (sa 8 agregata)
- HE Zvornik (sa 4 agregata)
- HE Elektromorava (sa 4 agregata)
Prve hidroelektrane puštene su u rad davne 1955. godine - HE Vlasina, a zatim i HE "Morava" (1954-1957). Međutim, HE Đerdap se smatra kraljicom svih hidroelektrana.
Izgradnja HE "Đerdap I" počela je još 1964. godine, zajedničkim ulaganjem Jugoslavije i Rumunije. Avgusta 1970. godine ušli su u pogon prvi agregati, a ceo objekat je pušten u rad 16. maja 1972. godine.
Osnovna delatnost ove hidrocentrale nije samo proizvodnja električne energije već i prevođenje brodova prevodnicama na sistemu "Đerdap I" i "Đerdap II".
Brodske prevodnice HE "Đerdap I" su dvostepene (brodovi ulaze u komoru, zatim se "prevode" u izlazni vodostaj reke Dunav na izlazu iz komore). Po dimenzijama komore, ove prevodnice spadaju među najveće u svetu.
HE "Đerdap II" je zvanično počela da se gradi 3.12.1977. godine, a prvi agregati su ušli u pogon 1985. godine. Ovu hidroelektranu čini: elektrana, brodska prevodnica, prelivna i neprelivna brana, kao i put preko brane na čijoj sredini je međudržavna granica. Projektom je predviđena mogućnost izgradnje železničke pruge preko brane.
MESTO I ULOGA HE U EES-u
Protočne hidroelektrane
HE Đerdap I ima relativno malu zapreminu dinamičkog karaktera, ali uz dnevni režim rada sa dva vrha i HE Đerdap II kao kompenzacionim bazenom, uspeva da veći deo proizvodnje plasira u varijabilni deo dijagrama opterećenja. Elektrana je pribranskog tipa, sa kratkim dovodnim organima i blokovskom vezom (dovod-turbina-generator-odvod), što joj omogućava brzu promenu opterećenja. Jedinična snaga agregata je 175 MW.
HE Đerdap II je praktično kompenzacioni bazen i najveći deo proizvodnje plasira u konstantni deo dijagrama opterećenja. Zbog toga nema uslova za učešće u regulaciji snage sistema. Ograničen je takođe uslovima plovidbe ( Qmin =2000m3/s) i dozvoljenim oscilacijama nivoa vode na ušću Timoka od 60cm. Jedinična snaga agregata je 27MW.
HE Zvornik , Bajina Bašta i Potpeć predstavljaju elektrane sa mogućnošu regulisanja voda na nivou dana, odnosno nedelje (B.Bata). Najmanje mogunosti regulisanja su na HE Zvornik zbog zasutosti akumulacije. Izgradnjom objekata na potezu Zvornik - Bajina Bata rešilo bi se pitanje varijabilnog rada HE Zvornik (elektrane u nizu). Ova grupa elektrana može učestvovati u regulaciji snage sistema i obezbeđivanju rotirajuće rezerve, kao i u korišćenju sezonski regulisanih voda u uzvodnim akumulacijama (Piva, Uvac, Kokin Brod).
HE Ovčar Banja i Međuvršje (među najstarijim objektima) prema svojim karakteristikama praktično predstavljaju distributivne objekte. Veličina instalisanog protoka ( 40m3/s ) prema raspoloživom dotoku ( 34m3/s ), a posebno zasutost akumulacija nanosom, praktično lociraju proizvodnju ovih objekata u konstantni deo dijagrama opterećenja.
Akumulacione hidroelektrane
Limske elektrane ( Uvac , Kokin brod , Bistrica ) raspolažu velikim akumulacionim prostorom, i u tom smislu predstavljaju veoma fleksibilan i široko upotrebljiv resurs. Mogu se angažovati praktično za sve potrebe u sistemu, od redovnog pokrivanja konzuma po energiji i snazi, preko svih oblika rezerve u sistemu (uključujući i hladnu rezervu), do regulisanja snage u sistemu i sezonskog regulisanja voda. Dugačak dovod vode na HE Bistrica sprečava brže promene opterećenja, ali su i postojeće dovoljne.
HE na Vlasini, uz visok stepen instalisanosti ( Qi =18m3/s ) i zapreminu od 107 miliona m3 takođe su objekti širokog spektra primene u sistemu. Uz ostvareno prepumpavanje voda (PAP Lisina) mogu se koristiti za svaku ulogu u elektroenergetskom sistemu, uključujući i hladnu rezervu.
HE Pirot sa korisnom zapreminom od 130 miliona m3 i instalisanim protokom od 42m3/s takođe je pogodan za sve potrebe sistema. Nešto duži tunel umanjuje brzinu promene opterećenja ali ne ugrožava ovu funkciju elektrane (regulacija frekvencija-snaga).
Reverzibilna hidroelektrana
Elektroenergetski sistem Srbije raspolaže i jednim specifičnim objektom, reverzibilnom hidroelektranom Bajina Bašta. Ovaj objekat, u generatorskom režimu rada praktično je hidroelektrana sa svim svojim prednostima - karakteristikama. U pumpnom radu ovaj objekat je veoma krutih karakteristika. Stepen iskorišćenja ciklusa pumpanje-turbiniranje je 0,73, to ovaj objekat u celini definiše kao potrošača. Dotok u gornji akumulacioni bazen je beznačajan u odnosu na pumpane količine voda. Ovi razlozi upućuju na racionalno korišćenje ovog objekta u smislu angažovanja što većom snagom u generatorskom radu u što kraćem vremenu. Angaožvanje u pumpnom radu treba prilagoditi, koliko se to može, obliku dijagrama opterećenja, u smislu njihovog povećanja i eventualnog smanjenja ili sprečavanja preliva i olakšavanja plasmana tehničkih minimuma agregata termoelektrana.
Može se reći da u odnosu na klasičnu hidroelektranu, reverzibilna ne koristi obnovljivi resurs (osim prihvatanja preliva). Dakle, nema pogodnosti besplatnog goriva, ali je i manje zavisna od hidroloških prilika, a znatno više od stanja podsistema termoelektrana. Veličina korisne zapremine akumulacije (150 miliona m3 ; 190 GWh) uvrštava ovaj objekat u veoma pogodne i upotrebljive u obezbeđenju dela hladne rezerve u sistemu.
|
Energija vode
Loading Poll...